Bilgi Edinme Yazıları;

Mantar yetiştiriciliğinde kullanılan komposta ilave edilen alçıtaşı ve kireçtaşı, mermer tozu-insan sağlığı açısından bir tehdit oluşturur mu-K.Bayar

Merhaba Eşref Bey

İnternetde Alçı ve kireç üzerine bir araştırma yaparken arama sonuçlarında sitenizi buldumve inceleme fırsatım oldu. Özellikle kitaplarınız çok ilgimi çekti. Yaptığımaraştırma ve cevabını aradığım sorulara cevap verebileceğinizi düşünüyorum.Mantar üretimi hububata sardırılan misellerin kompost adı verilen ortama ekimigerçekleştiriliyor. Misel üretimi laboratuvar ortamında gerçekleştiriliyor veekime hazır tohumluk miseller elde edilene kadar bir takım aşamalardan geçiyorbu aşamalardan biride tohumluk misellere belli oranda sanırım % 2 civarındaalçı ve kireç karıştırılıyor. (kullanılma sebepleri sanırım alçı için mantarmisellerinin sardırıldığı hububatın birbirine yapışması için, kireç ise Phdengelemesi amacıyla kullanılıyor)

Alçıve kireç taşlarından elde edilen ve halk dilinde alçı ve kireç olarak anılan buürünler bir fabrikasyon işleminden geçerek üretiliyorlar, dolayısıyla alçı vekireç'in yenilen bir tür olan mantar üretiminde tohumluklarında kullanılmalarıinsan sağlığı açısından bir tehdit oluşturur mu sorusunun cevabını arıyorum.

M.KemalBayar

kemalbayar@hotmail.com 07.09.2014

Sayın Kemal BAYAR

Mantar üretiminde; kompost ortamının pH ayarlamasında ve kompostun yapısının düzeltilmesinde kireçtaşı, alçıtaşı, mermer tozu gibi bünyesinde CaCO3 ya da CaSO4 bileşimli mineraller, maddeler kullanılmaktadır. Kompostta termofil bakteriler ortam sıcaklığını 60-65 dereceye çıkarırlar ve hümikleşme başlar. 60 derece üzerinde ise kimyasal reaksiyonlar başlar. 80 derece sıcaklık ve pH 8,5 olduğunda karbonhidratlar tutulmaktadır. CaCO3 asitliği dengelemekte. Mantarın bünyesinde çok az kalsiyum bulunmasına rağmen  kalsiyumun kompost içerisindeki konsantrasyonu çok önemlidir. Mantar tarafından çıkarılan oksalik asitin  nötrlenmesi, dengelenmesi  kalsiyumun tampon görevi sayesinde olmaktadır. Ancak bu sayede düzenli ürün alınabilmektedir. Özellikle amonyumsülfat kullanıldığında  karışıma ilave edilecek olan CaCO3 kompost asitliğini düzenler. Amonyum sülfat kullanılmadığı durumlarda  ton başına en az 25 kg alçıtaşı tozu ilave edilmesi gerekir.

Komposta ilave edilen mermer tozu ve kireçtaşı tozu kimyasal olarak CaCO3 bileşimlidir. Alçıtaşı tozu ise CaSO4 bileşimlidir. Kalsiyumun katılanoranda riski bulunmamakta. Ancak alçıtaşı tozu CaSO4 bileşimli olduğundan dolayısıyla sülfat ilave edilmekte, oran fazla olmadığı sürece, mantarın bünyesine alacağı kalsiyum ve sülfat pH‘a bağlı olarak dengelenecektir.Kalsiyum pH derecesini yükselteceğinden bazı elementlerle çökelek oluşturacakve mantarın bünyesine alınmasını zorlaştıracaktır. İlave edilen alçı bellioranda ve toz halinde olduğundan, sağlık açısından bir riski bulunmamaktadır.

Ancak bahsettiğiniz alçı teriminde bir düzeltmeyapmamız gerekiyor. Alçı ilave edilirse, suyla yapışkan hal alacaktır.Sertleşmeye yol açacaktır. Burada konu edilen, alçı değil alçıtaşı ve onun tozuolmalıdır.  İkinci düzeltmemiz gerekenterim, mermerdir. Mermerin tanımı ticari olarak cila tutan tüm kayaçlar içinkullanılır. Oysa jeolojik olarak mermer tanımı, kireçtaşının, yerkabuğundayüksek sıcaklık ve basınç altında yeniden kristallenmesiyle oluşan kayaç adıolup, bileşimi CaCO3’tür. Mermer tozu içinde demir, mangan, silis mineralleriolabilir. Mantar kompostta CaCO3 diye beyaz asbest tozu kullanılmamalı (asbesttozu solunmamalı).

Saygılarımla

07.09.2014

Dr. Eşref Atabey

Tıbbi Jeoloji Uzmanı

Merhaba Eşref bey, bu değerli bilgiler ve emeğiniz için çok teşekkür ederim.

Yazdıklarınızile ilgili bir kaç sorum olacak. Sözünü ettiğim mantar kompostu agaricusbisporus türü (pazarlarda en sık karsılastıgımız sapkalı mantar turune aitfermantasyon soz konusu olan) değil, istiridye, ağaç, kayın mantarı olarakanılan ve kompostunda fermantasyon yapılmasına gerek olmayan mantar turununkompostudur fakat bu bilgi size sordugum soruda cevabı etkilemeyecek bir durum sadece soz konusu kompostu belirtmek istedim.

Verdiğiniz cevaba istinaden şu sorular oluştu kafamda...

1-"ilave edilen alçı belli oranda ve toz halinde olduğundan, sağlıkaçısından bir riski bulunmamaktadır." bilgisi vermişsiniz bu bilgi kompostu yapan insanların sağlığı için mi geçerli yoksa bu kompostdan üretilen mantarları yiyen insanların sağlığı için mi geçerli? (yani sağlık açısından birriski bulunmamaktadır dan kastınız mantarın bunyesinde alçı tozu sebebi ilezararlı bir kalıntı olmaz mı?)

2-"Ancak bahsettiğiniz alçı teriminde bir düzeltme yapmamız gerekiyor. Alçı ilave edilirse, suyla yapışkan hal alacaktır. Sertleşmeye yol açacaktır. Burada konu edilen, alçı değil alçıtaşı ve onun tozu olmalıdır." bilgisi vermişsiniz bu bilgiyi soz konusu kompostu agaricus bisporus (fermante olan) kompostu bazalarak mı verdiniz acaba diye dusundum cunku istiridye mantarı kompostunda bildiğiniz alçı kullanılıyor yani bildiğiniz nalburlarda satılan kartonpiyer(ensert tip) alçısı kullanılıyor. Bu da sozunu ettiğiniz gibi kompost da sertleşmeye yol açıyor. Bu açıdan ele aldığınızda aşağıda verdiğiniz cevap geçerli olmayabilir.

3-"Mantar kompostta CaCO3 diye beyaz asbest tozu kullanılmamalı (asbest tozu solunmamalı)." bilgisi vermişsiniz. Kompostlarda kireç yerine asbest tozunun kullanıldıgını mı ifade ediyorsunuz?

4-Kireç yerine asbest tozu kullanımı yapılırsa (kompostta kullananın soluması veonun sağlığına olan zararının dışında) kompostta kullanılması sebebi ilemantarın bünyesine zararlı kalıntı olarak geçmesi mümkün müdür?

SayınKemal Bayar

1-Alçının kimyasal bileşimindeki elementi çözebilme durumuna göre mantarın bünyesine bir miktar alınacaktır. Katılan oran ve mantarın gelişme süresi dikkate alınırsa bunun hiç önemi yok.

2-Doğrudanalçı katıldığı konusunda bilgim yoktu, ben alçı tozu (CaSO4) yönünden değerlendirmiştim

3-Asbest malzemesi çoğu yerlerde beyaz olup, pekmez toprağı olarak ta kullanılmaktadır. Farkında olmadan ve bilgi sahibi olmayanlar, rezervi yeterli olan alanlardan dakireçtaşı, marn, ya da mermer tozu yerine beyaz asbest malzemesi kullanabilirler. Aslında, bu bir uyarıydı. Farkında olmadan kullanırlarsa asbest tozunu soluyanlar risk altında kalırlar. Mantarın bünyesinde zararlı bir kalıntı bırakmaz.

Saygılarımla

Dr.Eşref Atabey

                   

Copyright © 2012.
Sitenin içeriğinde yer alan yazı ve resimlerin bütün hakları saklıdır. Yazı ve resimler izinsiz olarak kullanılamaz..
Siteyi en iyi İnternet Explorer 8.0 dışındaki tüm browserlarda düzgün görebilirsiniz.