Bilgi Edinme Yazıları;

Şeyl nedir? Yüksel Atakan'ın sorusu (Şeyl Kayalarına Saklanmış Yeni Kuşak Ham Petrol Çıkarılması ve Üretilmesi)

Eşref Bey

Aşağıdaki yazıdaki Şeyl kayalıkları, kayağan taşı mıdır,nedir?

Bilgi ricasıyla.

Yüksel Atakan

 Şeyl Kayalarına Saklanmış Yeni Kuşak Ham Petrol Çıkarılması ve Üretilmesi Teknolojileri ile Yenilikçi Şeyl Petrolü Proje Yatırımları Finansman Zorlukları 

Ahmet Cangüzel Taner

Fizik Yüksek Mühendisi

Fizik Mühendisleri Odası (canguzel.taner@gmail.com)

 

Şeylkayaçlarının inovasyona dayalı hidrolik yöntemler ile kırılması ve parçalanmasıaynı zamanda inovatif dikey ve yatay şeyl gazı – kaya gazı sondaj teknolojilerigeliştirilmesi, olası Amerika doğalgaz arz güvenliği sarmalı, darboğazı veçıkmazı sorunlarının çözümü bağlamında çok önemli bir rol oynamıştır. Bununlaberaber Amerikan yenilikçi hidrolik çatlatma (hydraulic fracturing) ve hidrolikkırma (hydraulic fracking) teknolojileri araştırmaları ve ilk yatırım girişimlerisırasında küresel enerji sektörü söz konusu teknolojik gelişmelerin başarıyaulaşacağına dair kaygılı bir yaklaşım ve tavır içerisine girmiştir. Hattakuşkulu global enerji sektörü, yeni kuşak kaya gazı yatırımları projeksiyonlarıaraştırmalarını da finansal kaynakların boşa harcandığı ve gelecek vaat etmeyenprojeler faslında nitelendirmiştir. Ancak, modern şeyl gazı üretilmesiprojeleri uygulamalarından ve olumsuz değerlendirmelerden yılmayan Amerikandoğalgaz yatırımcıları ise sonuçta dünya hidrokarbon piyasası kapsamında büyükbir sürdürülebilir küresel enerji dönüşümü ve global gaz devrimi çalışmalarınaönderlik etmiştir. Dünyanın en kirli fosil yakıtları olan bir zamanlarınkaraelması sayılan geleneksel küresel kömür ve linyit kaynakları özellikle ABD‘de ikinci plana doğru gerilemiştir. Amerika Birleşik Devletleri klasikdoğalgaz türü olmayan yeni kuşak şeyl gazı üretimleri bolluğu ile birlikte isetekrar filizlenmeye hazır olan global hidrokarbon sektörü hareketlenmiş vebüyük sermaye gerektiren küresel dev sıvılaştırılmış gaz (Liquefied Natural Gas– LNG) yatırımları da hız kazanmıştır. Böylece, dünyanın geleceği perspektifleriyönünden can alıcı değere sahip yeşil, doğa dostu ve çevreci küresel düşükkarbon teknolojileri yeniden tetiklenmiştir. Dünya doğalgaz teknolojilerikonusundaki son gelişmeler sayesinde ileri şeyl petrolü teknikleri ile kayalaragizlenmiş konvansiyonel olmayan global yeni nesil ham petrol üretimleriuygulamalarına da çok ciddi oranda teknolojik katkı sağlanmıştır. Küreselhidrokarbon devrimi gerçekleştiren Amerikan şeyl sanayi sektörü büyümesindetemin edilen yaratıcılık takdire layık olmasına karşılık sektörün finansaldurumunun hiç de iç açıcı konumda olmadığı bu yazı içeriğinde kısaca elealınmaktadır. 

 

AmerikaBirleşik Devletleri New York kentinde küresel dev finans kuruluşlarının yeraldığı ve dünya para piyasası kalbi durumunda olan Wall Street, bakirbölgelerde küresel hidrokarbon kaynaklar arayan, global ham petrol çıkarılmasıve üretilmesi için yoğun sondaj faaliyetleri yapan şirketlerin kapital bulmayaçalıştıkları bir diğer çok büyük mücadele sahası kabul edilmektedir. Ayrıca, filizlenenAmerikan şeyl petrolü endüstrisinin sermaye piyasası sahası çabalarının iyidoğrultuda gitmediğini belirtmek de gerekmektedir. Karaborsa satış yapan LehmanBrothers dâhil olmak üzere yatırımcılarına sürekli para kazandıran aynı zamandarisksiz yatırım bonoları pazarlayan ve açığa satış yapan fon yöneticisi DavidEinhorn bir köşede durmaktadır. Söz konusu fon yöneticileri tarafından sonderece yüksek sermaye gerektiren şeyl kayalarını patlatmak için su, kimyasalmadde ve kum kullanan hidrolik parçalama teknikleri (hydraulic fracking)finansal açmazı tartışılmaktadır. Diğer köşede ise küresel hidrokarbonfiyatları tarifelerinde yaşanan düşüşlere rağmen şeyl sektörününcanlanabileceğini öngören ABD ham petrol öncüleri yer almaktadır. Geçen yılvaril fiyatı 100 doların üzerinde seyreden Amerikan petrol fiyatları 2015yılında 57 dolara kadar gerilemiştir. Amerika petrol üreticileri, ABD şeylfirmaları projelerine para transfer eden çok sayıdaki Amerikan yatırımcılarıtarafından desteklenmektedir. Menkul kıymetler borsası içeriğinde sadece Aralık2014 den beri Amerikan şeyl şirketleri hisse senetleri ve bonoları 35 milyardolar artış göstermiştir. Borsanın her iki köşesinde yer alan tarafın da haklıyönleri bulunmaktadır. Uzun vadeli şeyl endüstrisi yatırımları umut vermeklebirlikte firmaların bir araya gelme hassasiyeti ise sürmektedir. Gerçekte,Amerikan şeyl yatırımları önemini korumaktadır. Borsada kote olmuş şeyl enerjifirmaları, bir başka deyimle, menkul kıymetler piyasalarında hisse senetlerininalım satımına izin verilmiş şeyl petrol şirketleri sermayeleri vekapitallerinin yarım trilyon doları aşması da ABD şeyl sanayi sektörünün devadımlar ile büyüdüğünü işaret etmektedir. Bununla beraber sektördeki güvencesizhisse senetleri ve çürük tahviller (junk bonds) artışları ile beraber özelfirmaların bonoları da göz önüne alındığı takdirde şeyl firmaları borçlarıtutarı Yunanistan’ın toplam borç miktarı yekûnuna kadar yükselmektedir.

 

Şeylpetrol üreticisi şirketlerin aşırı derecede yüksek oranlarda borçlanmalarısonucu borç batağına saplanma ikilemi, şeyl ham petrol kulesi altında neyapacağını bilmeyen petrol üreticisi ile birlikte aşağıda karikatürize edilerekverilmektedir.

 

Texasve North Dakota eyaletleri hidrokarbon sahaları kapsamında gerçekleştirilen yeraltıham petrol sondajları sonrası küresel petrol üretimi %5 oranında artmıştır.Amerikan şeyl firmaları ekonomik istikrarı Batı dünyası şoförleri başta olmaküzere Suudi Arabistan Şeyhleri ve Asya kıtasındaki tüketicilere kadar tüm dünyanınhemen her kesimindeki sektörleri yakından etkilemektedir. Şeyl enerji sektörühakkındaki iyimser görüş aslında küresel petrol fiyatları düşüşleri sırasındasektörün izlediği akılcı politikalardan kaynaklanmaktadır. Yatırım harcamalarınınhızla artması sebebiyle 2011 ve 2014 yılları arasındaki üretimler maksimumseviyelere ulaşmıştır. Ancak, çılgınca borçlanan şeyl enerji firmaları, sahalisansları haklarını ve ruhsat alanlarını genişletmek suretiyle rastgele sondajçalışmaları yapmıştır. Gün geçtikçe petrolcü işçiler lüks kamplarda ıstakoz menüsüneyönelmiş, Texas şehirleri ve petrol üretim kentleri semaları pahalı özel jetuçakları (Learjets) ile dolup taşmaya başlamıştır. Günümüzde ise Amerikan şeylyatakları ve rezervleri sahalarında en çok tekrarlanan sözcük maalesef tasarrufve verimlilik olmaktadır. Özellikle tedarikçiler sıkıştırılmak suretiyle Aralık2014 den beri maliyetler % 20 oranında azaltılmıştır. Bu bağlamda şimdilerde TexasEyaleti genelinde 20000 iş gücü kaybı yaşanmaktadır. Olumsuz gelişmelerkarşısında şeyl iş dünyası da firmalarını en iyi petrol aramalarına yönlendirmeksuretiyle ham petrol sahalarından daha fazla petrol çıkarılmasınayoğunlaştıklarını ifade etmektedir.

 

Petrolsondaj kuleleri sayısı yarı yarıya azalmasına rağmen ham petrol üretimiseviyesi korunmaktadır. Yeni yatırımlarda düşük maliyetler ve daha fazlaseçicilik kazanç getirmektedir. Örneğin, petrol varil fiyatı maliyeti 60 dolarolduğu zaman ya daha fazla yeni şeyl petrol kuyusu açılmakta ya da firmalarınolası yıllık gelirleri %25 oranında yükselmektedir. Şimdiye kadar sektörüngözlenen çevikliği ve atikliği sayesinde maliyetlerin çok düşük seviyelerekadar ineceği öngörülmüştür. Bununla beraber şeyl firmalarının geçmiştekialışkınlarını terk ederek parlak geleceğe odaklanması da gerekmektedir. Neyazık ki, faaliyetlerini sürdüren her firma varlıklarını ve vaatlerinin birbölümünü teker teker yitirmektedir. Çok sayıda şeyl petrol firması ekonomikbüyümü de yetersiz kararlar almaktadır. Aynı zamanda geçmişten de kaynaklananbu durum peş peşe kötümserlik anlamına gelmektedir. Şişkin sermaye stokukullanmaları nedeniyle 60 civarında üst düzey Amerikan şeyl petrol firmasıkabaca sıfır düzeyinde bir kazanç sağlamaktadır. Bu duruma ve söz konusufirmaların hisse senetleri yatırımları boş nitelikli değerlendirilmesine rağmensöz konusu firmaların maliyetleri de epeyce yukarıda seyretmektedir. Çok sayıdaşeyl şirketi eski petrol kuyularını faaliyete geçirmek suretiyle hızlı nakitpara akışını da canlandırmaktadır. Yine üst düzey şeyl petrol firmalarıtarafından 2015 yılının ilk çeyreğinde nakit para akışının %31 ‘inin, globalham petrol fiyatları yüksek olduğu zaman yatırılan sermaye piyasası türevaraçları kaynaklarından geldiği rapor edilmiştir. Sözü edilen yatırımfonlarının süreleri gelecek yıl ortalarında sona ermesi sebebiyle nakit paraakışı da düşecektir. Şeyl baronları arasında ortaya çıkan anlaşmazlıkların isedaha fazla borçlanmaya gidilmeden üretimde artış sağlanması yoluyla giderilmesiolası görülmektedir. Nakit para akışı azalması ile birlikte şeyl firmalarınınbilançolarını dengeleme bağlamında şirket yatırımlarının üçte iki oranındakesilmesi gerekmektedir. Harcamaların azalmasını üretim de yakından izleyerektakip edecektir. Bununla beraber sermaye piyasalarının sürekli açık olmamasınedeniyle 85 milyar dolar borçlu konumdaki şeyl firmalarının yaklaşık yarısınınbilançoları sıkıntılı duruma girmektedir. Bu açıdan şirketlerin sermaye bulmaarayışları da yavaşlamaktadır. Önceden tahmin edilmesi en zor unsur ham petrolfiyatları tarifeleri kararsızlığından kaynaklanmaktadır. Çok sayıda üst düzeyşeyl firması yetkilileri daha yüksek petrol fiyatları ile sermayeyatırımlarının kurtarılacağını düşünmektedir. Doğuştan iyimser olan petrolüreticilerinin niye yeraltında başka sondaj kuyuları açtıkları ise devamlısorgulanmaktadır. Küresel ham petrol fiyatları yükselmediği takdirde Yunanistangibi temerrüde düşen ve borçlarını ödeyemeyen şeyl şirketleri ya satın alınacakya da varlıkları satışa sunulacaktır. Söz konusu ortamda bankalar veyatırımcılar da zarara uğrayacaktır. Sonuçta, Amerika şeyl endüstrisisektörünün geçmişteki parlak günlerine dönmesi için daha sıkı çalışmaya hazırve nazır şekilde sondaj faaliyetlerini sürdürmesi gerekmektedir. Aşağıdaki fotoğraftaABD Manhattan Wall Street üzerinde bulunan küresel finansal sektörün can damarısayılan New York Borsası görüntülenmektedir.

 

Kaynaklar:

 

-Kömür Yakan TermikSantraller, Ahmet Cangüzel Taner, Fizik Mühendisleri Odası

 FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2011.

-Polonya Enerji Politikası ve Şeyl Gazı (Kaya Gazı) Çıkarılması, AhmetCangüzel

 Taner, Fizik Mühendisleri Odası FMOYayınları, Faydalı Bilgiler, 2011.

-ABD, Geleneksel Olmayan Doğalgaz Türü Kaya Gazı Rezervleri Zenginliğiile Klasik   

 Olmayan Doğalgaz Çeşidi KömürYataklı Metan Gazı (Coal Bed Methane - CBM)

 Bolluğu Sayesinde UlaşacağıEndüstriyel ve Ekonomik Kazanımlar, Ahmet Cangüzel

 Taner, Fizik Mühendisleri OdasıYayınları, Faydalı Bilgiler, 2012.

-Global Sıvı Doğalgaz (Liquid Natural Gas – LNG)Teknolojisi Devrimi ve Enerji 

 Marketi,Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2012.

-Avustralya Kömür Damarları ve Şeyl KayalarınaDayalı Doğalgaz (Coal Seam Gas- 

 CSG) Üretimive Kaya Gazı (Doğalgaz) Devrimi, Ahmet Cangüzel Taner, Fizik

 MühendisleriOdası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2012.

-Yeni Keşfedilen Global Kaya Gazı Rezervleri Sayesinde Temin EdilecekDoğalgaz   

 Sanayi Sektörü Gelişim Süreciİçinde Küresel Karbondioksit Emisyonları Kontrol ve

 Denetim Altına Alınması Perspektifleri, AhmetCangüzel Taner, FMO Yayınları,

 Faydalı Bilgiler, 2012.

-Küresel Sıvılaştırılmış Doğalgaz (Liquefied NaturalGas – LNG) Gelişim Süreci,

 AhmetCangüzel Taner, Fizik Mühendisleri Odası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2012.

-Küresel Konvansiyonel Olmayan Kaya Gazları Çıkarılması ve ÜretimiSonrası

 Global Doğalgaz TürbinleriTalebi, Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı

 Bilgiler, 2012.

-ABD Kömüre Dayalı Elektrik Santralleri KarbonSalımları ve Karbondioksit  

 EmisyonlarıBertaraf Edilmesi Projeksiyonları, Ahmet Cangüzel Taner, Fizik

 Mühendisleri Odası Yayınları, FaydalıBilgiler, 2012.

-Çin, Yeni Nesil Şeyl Gazı Yatakları Zenginliği veGlobal Konvansiyonel Olmayan

 Yenilikçi Kaya Gazı Rezervleri Bolluğu, Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları,

 Faydalı Bilgiler, 2012.

-Asya Kıtası Elektrik Üretimi Perspektifi Kapsamında Temel EnerjiKaynağı Kömür

 Kullanımı ile Çin ve Hindistan'daKömürle Çalışan Termik Santraller, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik MühendisleriOdası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2012.

-Amerika Karbonsuz Yeni Kuşak Nükleer Enerji Santralleri Yatırımları ileYenilikçi

 Şeyl - Kaya Gazı Çıkarılması veÜretimi Gelişimi Süreçleri Etkileşimleri, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik MühendisleriOdası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2013.

-ABD Klasik Doğalgaz Türü Olmayan Evrimsel Kaya Gazı Şeyl GazıÇıkarılması ve

 Üretimi Sonrası Amerika KuzeyBatı Eyaletleri Küresel Kömür İhracatı Perspektifleri,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2013.

-Avrupa Klasik Olmayan Doğalgaz Türü Yeni KuşakŞeyl Gazı (Kaya Gazı) Aranması

 Çıkarılmasıve Üretimi ile Şeyl Kayalarını Hidrolik Kırma (Hydraulic Fracking) ve

 Kayaları HidrolikÇatlatma (Hydraulic Fracturing) Teknolojileri Uygulamalarının 

 Geleceği,Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2013.

-Amerika Birleşik Devletleri YeniKuşak Şeyl Gazı - Kaya Gazı Üretimleri Sonucu

 ABD Doğalgaz Fiyatları ile Amerika EnerjiEndüstrisi ve Diğer Sanayi Kolları

 Yansımaları, Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2013.

-Avustralya Yeni Kuşak Şeyl Gazı - Kaya Gazı Üretimi ile DünyaSıvılaştırılmış

 Doğalgaz (Liquefied Natural Gas – LNG)İhracatçısı Lideri Katar’ın Rekabeti,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları,Faydalı Bilgiler, 2013.

-AmerikaBirleşik Devletleri Appalaş (Appalachian) Bölgesi Kentucky, West Virginia

 EyaletleriKömür Madenciliği Sektörü Ekonomik Sorunları, Ahmet Cangüzel Taner,

 Fizik Mühendisleri Odası Yayınları, FaydalıBilgiler, 2013.

-ABD Enerji Politikaları Değişimi Sürecinde KüreselIsınma ve Global İklim Değişikliği

 Sorunlarıile ilgili Yeşil, Doğa Dostu ve Çevreci Son Gelişmeler, Ahmet Cangüzel

 Taner, FizikMühendisleri Odası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2013.

-Avrupa Kömür Yakıt Kaynaklı Elektrik SantralleriProjeksiyonları ile Dünyanın Kirli

 Enerji Kaynağı Kömürün Yeniden Doğuşu veDirilişi, Ahmet Cangüzel Taner, FMO

 Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2013.

-AmerikaKayalara Tuzaklanmış Sıkı Rezervuar Petrolü (Tight Oil) Çıkarılması ile

 Konvansiyonel Ham Petrol Kuyuları Üretim KapasitesiFarklılıkları, Ahmet Cangüzel

 Taner, FMOYayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-ABD Çevre Koruma Ajansı USEPA Yeni EmisyonDüzenlemesi ile Küresel İklim

 DeğişikliğiDurdurulması Mücadelesi ve Amerika Kömür Eyaletleri Kasım 2014

 Senato SeçimSonuçları Olası Etkileri, Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları,

 FaydalıBilgiler, 2014.

-KanadaHam Petrol Üretimi İçeriğinde Alberta Katran Kumları Kökenli Ağır Bitumen

 Petrol Nakliyesi Paradoksu ve Kuzey AmerikaAlternatif Hidrokarbon Boru Hatları

 Yoluyla Petrol Kumları Taşınması Sorunları,Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları

 Faydalı Bilgiler, 2014.

-Ukraynave Rusya Federasyonu Politik Anlaşmazlıkları Sonrası Olası Rus Gaz

 Vanaları Kapatılması Sonucu Avrupa Birliği ABDoğalgaz Arz Güvenliği Riskleri,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, FaydalıBilgiler, 2014.

-ABD ve Avrupa Birliği AB Ülkeleri TaraflarıncaUkrayna Krizi Nedeni Rusya

 Federasyonu’naUygulanması Olası Ekonomik Ambargo ve Siyasi Yaptırımlar

 Sonucu ABGaz Arz Güvenliği Darboğazı, Ahmet Cangüzel Taner, Fizik

 Mühendisleri OdasıYayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-Doğalgaz ArzGüvenliği Kıskacı Altına Giren Avrupa Birliği AB için Küresel Şeyl  

 Gazı Kaya Gazı Üretilmesi Bolluğu SayesindeSağlanacak Çözüm Yolları Stratejileri,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, FaydalıBilgiler, 2014.

-Avrupa Birliği Yenilenebilir Enerji Kaynakları YEKÜniteleri, Gaz Boru Hatları ve

 Elektrik AraBağlantıları (Electricity Interconnectors) Kanalıyla AB Enerji Arz

 Güvenliğiİyileştirilmesi Perspektifleri, Ahmet CangüzelTaner, FMO Yayınları,   

 Faydalı Bilgiler, 2014.

-Doğu Akdeniz Zengin HidrokarbonKaynakları Anlaşmazlık Bölgeleri Olan Doğalgaz

 Rezervleri ve Petrol Yatakları Sahaları, AhmetCangüzel Taner, Fizik Mühendisleri

 Odası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-ABD Klasik Gaz Türü Olmayan YeniKuşak Şeyl Gazı – Kaya Gazı Ekonomisi ve

 Zengin Yeni Nesil Hidrokarbon RezervleriAçısından Suudi Amerika Gerçeği, Ahmet

 Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-Avrupa Birliği AB Enerji Sıkıntıları ve AB DüşükKarbon Ekonomileri Planları

 KapsamındaUygulanmaya Çalışılan Enerji Kaynak Çeşitliliği Projeksiyonları, Ahmet

 Cangüzel Taner, FizikMühendisleri Odası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-İngiltereKarbon Yakalama ve Hapsetme (CCS) Teknolojileri Uygulamaları ile

 KarbondioksitEmisyonlarının Yeraltında Depolanması Projeleri, Ahmet Cangüzel

 Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-İngiltere Peterhead Doğalgaz Kombine ÇevrimSantrali Karbondioksit Tutma ve

 Tecrit Etme CCSTeknolojisi Pilot Tesisi ile Emisyonların Kuzey Denizi Tüketilmiş

 KlasikDoğalgaz Rezervuarları İçine Pompalanması, Ahmet Cangüzel Taner, FMO

 Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-Çin Konvansiyonel Gaz Türleri Olmayan EvrimselŞeyl Gazı Rezervleri Yanılgısı

 Sonrası Rusya Federasyonu Çin DoğalgazTicareti ve Gaz Tedariki Anlaşması,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-ArjantinKlasik Gaz Çeşitleri Arasında Sayılmayan Yeni Kuşak Kaya Gazı Rezervleri   

 Bolluğu ve Şeyl Kayalarına Gizli Ham PetrolYatakları Zenginliği, Ahmet Cangüzel

 FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-Polonya Farklı Enerji Transformasyon (Energiewende) Politikası, KömürYakıt

 Kaynaklı Elektrik ÜretimlerindenNükleer, YEK ve Gaz Üretimlerine Dönüşüm,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları,Faydalı Bilgiler, 2014.

-Rusya Federasyonu Türkiye Çin YeniEnerji İşbirliği ile Rus ve Avrupa Birliği Açık

 Deniz Güney Akım (South Stream) Dev DoğalgazBoru Hattı Projesi İptali, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik Mühendisleri Odası Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2014.

-Küreselİklim Değişikliği Eylem Planları Yoluyla Global Karbondioksit Emisyonları

 Sınırlandırılması veDenetim Altına Alınması Projeksiyonları, Ahmet CangüzelTaner

 Fizik Mühendisleri Odası Yayınları, FaydalıBilgiler, 2014.

-Dev Global HamPetrol Üreticisi Şirketler Açısından Küresel İklim Değişiklikleri

 DurdurulmasıPerspektifleri, Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, FaydalıBilgiler,

 2014.

-Avrupa Birliği AB Küresel Sera Gazı EmisyonlarıDizginlenmesi Doğrultusunda

 Hüküm SürenGlobal Doğa Dostu, Çevreci ve Yeşil Liderlik Tutkusu Perspektifi,

 AhmetCangüzel Taner, FMO Yayınları, FaydalıBilgiler, 2014.

-Global Karbondioksit Emisyonları Limitlenmesi, Kontrol ve Denetim AltınaAlınması

 için Dünya İklim DeğişiklikleriEylem Planları ve Küresel Projeler, Ahmet Cangüzel

 Taner, FMO Yayınları, FaydalıBilgiler, 2014.

-Afrika, Asya ve Avrupa Ülkelerinde Baz Yük KaynağıKüresel Kömür ve Düşük

 KaloriliLinyit Tüketen Elektrik Santralleri Önlenemeyen Yükselişi, Ahmet Cangüzel

 Taner, FMO Yayınları, FaydalıBilgiler, 2014.

-Suudi Arabistan Konvansiyonel Ham Petrol ve ABD ŞeylKayalarına Saklı

 Yenilikçi HamPetrol Üretimleri Rekabeti ile Global Petrol Fiyatları Düşüşleri, Ahmet

 CangüzelTaner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler,2015.

-Dünyanın En Büyük Klasik Ham Petrol ÜreticisiSuudi Arabistan Üretim Stratejisi

 KarşısındaKüresel Petrol Fiyatları Düşüşleri Eğilimi Projeksiyonları, Ahmet

 CangüzelTaner, Fizik Mühendisleri Odası Yayınları,Faydalı Bilgiler, 2015.

-ABD Pensilvanya ve New York EyaletleriSınırlarında Geleneksel Doğalgaz Türü

 Olmayan YeniNesil Kaya Gazı Rezervleri Zenginliği ve Ekonomisi Gerilimi, Ahmet

 Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2015.

-Küresel Ham Petrol Altın Çağı Sonrası DünyaDoğalgaz Altın Yüzyılı Sürecinde  

 GlobalSıvılaştırılmış Gaz (Liquefied Natural Gas LNG) Fiyatları İstikrar Faktörü,

 Ahmet Cangüzel Taner, Fizik Mühendisleri OdasıYayınları, Faydalı Bilgiler, 2015.

-Global Yeni Nesil Şeyl – Kaya Gazları ÜretimTeknolojileri ile İlerleyen Dünya Sıvı

 Doğalgaz (LiquidNatural Gas – LNG) Projeleri ve Küresel LNG Marketi, Ahmet

 CangüzelTaner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler,2015.

-Yenilikçi Düşük Karbon Teknolojileri Profili ileKüresel Hidrokarbon Kaynaklar

 DönüşümSürecinde Global Termal Kömür ve Kok Kömürü Fiyatları Düşüşleri,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, FaydalıBilgiler, 2015.

-Amerika Birleşik Devletleri ve Çin KömürTüketimleri Azalması Karşısında Temiz

 KömürTeknolojisi Geliştirilmesi ve Küresel Kömür Üretimi Geleceği, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik MühendisleriOdası, Faydalı Bilgiler, 2015.

-Avrupa Birliği AB İş Dünyası Küresel Isınma veGlobal İklim Değişikliği Kaygısı ile

 DünyaKarbondioksit Emisyonları Frenlenmesi Durdurulması Perspektifleri, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik Mühendisleri Odası Yayınları, FaydalıBilgiler, 2015.

-Küresel Fosil Yakıtlar Petrol,Doğalgaz, Kömür Tüketimlerinin Önlenmesi,

 Durdurulmasıve Tasfiyesi Hakkında Batı Kamuoylarında Gelişen Eylemler, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik Mühendisleri OdasıYayınları, Faydalı Bilgiler, 2015.

-İran Uluslararası Nükleer Silahlar Anlaşması ileÜlkeye Uygulanan Ekonomik

 Ambargolar ve Siyasi Yaptırımlar Kaldırılması Sonrası HidrokarbonÜretimi, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik Mühendisleri Odası Yayınları, FaydalıBilgiler, 2015.

-İngiltere Klasik Gaz ÇeşitleriArasında Sayılmayan Yeni Nesil Şeyl - Kaya Gazı

 ÇıkarılmasıSismik Sorunları ve İngiliz Kamuoyunun Deprem Endişesi Tepkisi,

 Ahmet Cangüzel Taner, FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2015.

-Hollanda Güç Üretimi Profiliİçeriğinde Doğa Dostu Rüzgâr Enerjisi Santralleri (RES)

 ElektrikÜniteleri, Parkları ve Çiftlikleri Kurulmasına Dair Halkın Tepkisi, Ahmet

 Cangüzel Taner, Fizik Mühendisleri OdasıYayınları, Faydalı Bilgiler, 2015.

The Economist Dergisi, (04 Temmuz 2015 – 10 Temmuz2015).               

www.fmo.org.tr/_yayinlar/faydali-bilgiler

 

Sayın Yüksel Atakan 

Şeyl kayası demek; sedimanter (çökel) birkayaç türüdür. Eski jeolojik zamanlarda göl ve delta ortamlarında oluşan siltve kil boyu çökellerin sıkılaşması ve taşlaşmasıyla oluşur. Bunlara silttaşı yada kiltaşı denilir. Eğer bunlar yapraklanmalı (çok ince tabakalı) olursa ŞEYL adınıalmaktadır.  Şeyl kayaları ısı ve basınçaltında jeolojik süreçler içinde değişime uğrarlarsa (metamorfizmageçirirlerse) bunlar kayrak taşı olarak adlandırılırlar. Şeyller organik maddeiçerirler. Şeyl kayaları organik madde içerdiğinden petrol üretiminde sonyıllarda gözde olan bir hazne kaya olma özelliği kazandı. Bu konuda uzman birmeslektaşımın bir yazısının giriş kısmını aşağıda gönderiyorum.

 

‘’Petrollü Şeylden(Bitümlü Şeyl) Sentetik Ham Petrol (SCO) Üretimi

İlker ŞENGÜLER, MTA Genel Müdürlüğü Enerji Hammadde Etütve Arama Dairesi 

Bitümlü şeyl, kerojen adı verilen mumsu organik maddeiçeren ince taneli sedimanter bir kayaçtır. Literatürde en yaygın kullanımı“petrollü şeyl” (oil shale) olan, ısıtıldığında petrol ve gaz üretilebilen buorganik kayaçlar, bitümlü şist (bituminous schist), bitümlü şeyl (bituminousshale) ve bitümlü marn (bituminous marl) olarak da anılmaktadır. Bitümlü şeyloluşumu, göl ortamında yaşayan algler ve çeşitli etkenlerle ortama karadantaşınan spor-polenin inorganik materyal ile birlikte çökelmesi sonucugerçekleşir. Kalın bitümlü şeyl yataklarının oluşabilmesi için, genelliklesakin ve indirgen bir ortam ile aynı ortamda bol organik madde bulunması şarttır.Organik maddenin oksidasyona uğramaması ve dolayısı ile korunabilmesi içinorganik çamur oluşturarak kısa sürede depolanması ve gömülmesi gerekir. Bitümlüşeylin inorganik ve organik olmak üzere iki ana bileşeni vardır. İnorganikbileşenler (mineraller) çökelme koşulları hakkında önemli bilgiler sunar vegenellikle kuvars, kil, karbonat, sülfid, sülfat, zeolit ve evaporitminerallerinden oluşmaktadır. Organik bileşenler (maseraller) ise çökelmeortamı yanında bitümlü şeylin kalitesine yönelik önemli bilgiler sunar.  Bitümlü şeyle yeterli ısı uygulandığındakerojen; petrol, gaz ve rezidüel karbona dönüşür. Kerojenin kimyasaldekompozisyonu (piroliz) 300º C civarında başlar ancak en etkili ısı aralığı480º – 520º C dır’’.

                   

Copyright © 2012.
Sitenin içeriğinde yer alan yazı ve resimlerin bütün hakları saklıdır. Yazı ve resimler izinsiz olarak kullanılamaz..
Siteyi en iyi İnternet Explorer 8.0 dışındaki tüm browserlarda düzgün görebilirsiniz.