Bilgi Edinme Yazıları;

MERMERDE RADYASYON

MERMER NEDİR?

 Kesilip,parlatılabilen-cila tutan her türlü doğal taşa endüstriyel anlamda MERMERadı verilmektedir. Jeolojik anlamda mermerin tanımı farklıdır. Mermer;kıtaların hareketiyle yerin derinliklerinde yüksek basınç ve sıcaklık altındametamorfizma geçirmiş, % 95 kalsiyum karbonat bileşimli, sedimanter kökenlikarbonat kayaçlarının (kireçtaşı) yeniden kristallenmeleriyle oluşur.Bileşiminde az miktarda silisyum, demiroksit, feldispat, mika, florit olabilir.Renkleri genellikle beyaz ve grimsidir. Yabancı maddeler nedeniyle sarı, pembe,kırmızı, mavimtırak, esmer ve siyah renklerde olabilir.

Magmatik, volkanik, metamorfik ve sedimanter kökenlikesilebilen ve parlatılabilen her türlü doğal kayaçlar mermer olarakişlenebilir. Bunlar  içinde yaygın kullanılanlar; magmatik kökenliolanlardan GRANİT, GRANODİYORİT, SİYENİT, GABRO, SERPANTİNİT, volkanik kökenliolanlardan ANDEZİT, BAZALT, sedimanter kökenli olanlardan KİREÇTAŞI, MERMER,TRAVERTEN vd. türleridir.

Bileşiminde uranyum, toryum ve potasyumradyonüklitleri bulunabileceğinden; doğal taşlar içinde radyoaktivitesi enyüksek olanı GRANİTİK kayaçlardır. Kilogramda 1000 Bq’e kadar (Bknz. YükselAtakan.Radyasyon ve Sağlığımız kitabı. Nobel yayınları-Ankara).

 

5Haziran 2004 tarihli ve 25483 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girenMaden Kanununda Mermer;‘ II. Grup madenler; Dekoratif taşlar,Traverten, Kalker,Dolomit, Kalsit, Granit, Siyenit, Andezit, Bazalt ve benzeritaşlar’ içerisindeyer almaktadır.

GRANİT NEDİR?

Granit, yerküreninmilyonlarca yıl süren jeolojikoluşum dönemlerinde oluşmuş doğal magmatikkayalarıdır.  Sert, kristal yapılı minerallerden meydanagelen taneli görünüşlüdür. Genellikleaçık renkli olup, % 30-60 oranındapotasyum feldispat, % 10-40 oranında kuvarstanmeydana gelmiştir. Doğada dayksilis ve batolitler halindebulunabilir. Plütoniçindeki taneler çoğunlukla gözle görülebilir büyüklüktedir.Esasmineralleri feldspatın ortoklas cinsi ile az miktar da plajiyoklas ve kuvarstır.Ayrıca mikahornblendpiroksen veikinci gruba giren turmalinapatitzirkon, granat, manyetit gibimineraller de bulunabilir. Granitlerinrenkleri, genellikle açık olmaklabirlikte, içindeki  feldispatların ve diğer minerallerin cins ve miktarınagöre gri, pembe, turuncu olabilir. Gri,bej, pembe, koyu gri renklerde olabilir.Ferromagnezyum olmayanlar açıkrenklidirler. Granit kayası içinde görülen koyurenkli benekler biyotit mineralidir. Beyaz ve pembemsi  renkli olanlar;feldispat, camsı görünümlü olanlar ise kuvars mineralleridir. İnce taneligranit daha ziyade tuz-biber karışımını andırır. Sert ve dayanıklı olduğundanyapı işlerinde kullanılır.Kolay yarılabildiğinden merdiven basamağı, moloztaşı, kaba yonu taşı, mutfak tezgahı, döşeme kaplamaları, kaldırım taşı, bordürtaşı ve mıcır imalinde kullanılır. İyi cila tutar. Yoğunlukları 2600–2800 kg/m3arasındadır.Basınç dayanımları 1600–2400 kg/cm2 ‘dir.

 

Dünya ortalaması GRANİT’in kimyasal bileşimi(2485örnek)

(HarveyBlatt ve Robert J. Tracy(1997). Petrology (2.baskı). New York: Freeman.p. 66. ISBN 0-7167-2438-3).

 

SiO2

72.04% (silis)

 

 

Al2O3

14.42% (alüminyum)

 

 

K2O

4.12%

 

 

Na2O

3.69%

 

 

CaO

1.82%

 

 

FeO

1.68%

 

 

Fe2O3

1.22%

 

 

MgO

0.71%

 

 

TiO2

0.30%

 

 

P2O5

0.12%

 

 

MnO

0.05%

 

Bileşimlerine göre magmatik kayaçlar

Tür

Ultramafik
<  %45 SiO2

Mafik
<  %52 SiO2

Ortaç
%52–63 SiO2

Ortaç-Felsik
%63–69 SiO2

Felsik
> %69 SiO2

Yüzey kayaçları:
Yarı derinlik kayaçları:
Derinlik kayaçları:

Komatit


Kimberlit,Lamproit


Peridotit

Bazalt


Diyabaz




Gabro

Andezit





 

Diyorit

Dasit





 

Granodiyorit

Riyolit


Aplit-Pegmatit


Granit

GRANİTTÜRÜ MERMERDE RADYOAKTİVİTE RİSKİ VAR MI?

TAEK WEBsayfasında; ‘’11 ve 12 Haziran2012tarihlerinde yazılı basında ve internet sitelerindeki haberlerde yapımalzemesiolarak kullanılan İTHAL GRANİTLERİN YÜKSEK MİKTARDA RADYOAKTİVİTEİÇERDİĞİ VEAKCİĞER KANSERİNE SEBEP OLDUĞUNA İLİŞKİN İFADELER YER ALMAKTADIR. Bukonuda Türkiye Atom EnerjisiKurumu’nun aşağıdaki basın açıklamasında gereklibilgiler verilmiştir’’. şeklindebelirtilmektedir.

13Haziran 2012 TAEK Basın açıklaması (http://www.taek.gov.tr/basin-aciklamalari/98-2012/234-basin-aciklamasi-no-022012.html)

 

''Bütün yapımalzemelerinde değişik miktarlarda doğalradyonüklitler bulunmaktadır. Granit,magmanın yerkabuğu tabakalarıarasında yavaş yavaş katılaşması sonucu oluşanmagmatik bir kayaçtır ve doğalolarak uranyum (238U), radyum (226Ra),toryum(232Th)ve potasyum (40K) radyonüklitlerini içerir. Buradyonüklitlerinaktivite konsantrasyonları (kilogram başına aktivite, Bq/kg),bulunduğu bölgeninjeokimyasal yapısına ve jeolojik oluşumuna göredeğişmektedir.

Yüksek orandaradyoaktivite içeren yapı malzemelerininkullanılmasının sınırlandırılmasınailişkin olarak hâlihazırda EN (EuropeanNorm) standardı mevcut değildir. AvrupaKomisyonu tarafından 1999 yılındayayımlanan raporda(EC 1999 Office EuropeanCommission Report on Radiologicalprotectionprinciples concerning the naturalradioactivity of buildingmaterials,Radiation protection 112, Directorate-General Environment, NuclearSafety andCivil Protection, Luxembourg), yapımalzemelerinden kaynaklanan yıllıketkindoz, 1 mSv olarak sınırlandırılmış vebu değerin üzerinde yıllık etkin dozasebep olabilecek miktarda radyoaktiviteiçeren yapı malzemelerinin, üyeülkelerde kullanımlarının kısıtlanması tavsiyeedilmiştir. Ülkeler butavsiyeleri kendi ekonomik ve sosyal durumlarını gözönünde bulundurarak konuile ilgili düzenlemelerine yansıtmaktadır. Söz konusuKomisyon raporundabelirtilen ve 1 mSv yıllık etkin dozun altındatutabilmek amacıyla yerkabuğu kökenli yapı malzemelerinin kullanılmasınınradyolojik açıdandeğerlendirilmesinde radyolojik parametre olarak bir aktivitekonsantrasyonindisi belirlenmiş olup, Kurumumuz tarafından yapılananalizlerinsonuçlarının değerlendirilmesinde de bu indis kullanılmaktadır.

Bu çerçevede,Türkiye’deki yapı malzemelerinin içerdiğiradyoaktiviteye ilişkin olarakTürkiye’nin farklı jeolojik bölgelerinden teminedilen ve 33 farklı yapımalzemesini temsil eden toplam 1033 yapı malzemesinumunesinin 226Ra, 232Thve40Kaktivite konsantrasyonları Kurumumuz tarafından ölçülmüştür.

Bu çalışmasonuçlarına ilişkin verilerdeğerlendirilerek 2008 yılında yayımlanan teknik rapor da, granitörneklerinde ölçülendoğal radyonüklit aktivite konsantrasyonlarının ortalamadeğerlerinin yerkabuğu ortalamasından büyük olduğu görülmektedir. Bununlabirlikte, malzemeninkullanıldığı hacim ve yere bağlı olarak, aktivitekonsantrasyon indisideğerleri dikkate alındığında rapor kapsamında incelenen MERMER,GRANİT,TRAVERTEN VE MOZAİK KAPLAMA MALZEMELERİNİN DIŞ VE İÇ MEKÂNLARDA,KAPLAMAMALZEMESİ OLARAK KULLANILMASININ RADYOLOJİK AÇIDAN HERHANGİ BİRSAKINCASIOLMADIĞI SONUCUNA VARILMIŞTIR. Öte yandan, ithal edilen yerkabuğukökenli yapı malzemelerine ilişkin düzenlemelere radyolojikdeğerlendirmenin dedâhil edilmesi durumunda Kurumumuz, ilgili kurum vekuruluşlara her türlüteknik destek ve işbirliğine hazırdır.

Diğer taraftan,yapı malzemesi numunelerininradyoaktivite analizleri Kurumumuzun İstanbul’dakiÇekmece Nükleer Araştırma veEğitim Merkezi veya Ankara’daki Sarayköy Nükleer Araştırmave Eğitim Merkezilaboratuvarlarında yapılmakta olup irtibata geçmek içiniletişim bilgilerineKurumumuzun internet sayfasından ulaşılması mümkündür''

15.12.2016

Dr.EŞREFATABEY

TıbbiJeolojiUzmanı

 

                   

Copyright © 2012.
Sitenin içeriğinde yer alan yazı ve resimlerin bütün hakları saklıdır. Yazı ve resimler izinsiz olarak kullanılamaz..
Siteyi en iyi İnternet Explorer 8.0 dışındaki tüm browserlarda düzgün görebilirsiniz.