Kitaplar;

kitaplar17.jpg

Giriş

 

Lifsi mineraller ve bunların tozları ile bazı minerallerintozları büyük oranda doğrudan solunum yolundan vücuda girerek çoğunluklasolunum sistemi hastalıklarına neden olurlar. Ancak bazı tozlar temas sonucuderide de tahrişler yapabilir. Solunum yollarında toz veya başka yabancıcisimlerin akciğerlere girmesini önleyici doğal koruyucu engellemeler olmuştur.Bu koruyucu sistem özellikle büyük partiküllerin akciğerlere kadarilerlemelerini önler (Bilir ve Yıldız, 2005). Çapı 10 mikrondan büyük olanpartiküllerin hemen tamamı bu sistem tarafından tutulur ve akciğerlere ulaşmasıönlenir. Ancak 10 mikronun altındaki tozların bir kısmı akciğerlere kadarulaşabilir. Bu boyutlardaki lifsel tozlara solunabilir toz adı verilir. Bu lifsel tozlar arasında dabüyüklüğü 0.5-5 mikron arasında olanlar en büyük tehlikeyi oluştururlar. Çapı0. 5 mikrondan daha küçük olan tozlar ise alveol içinde de havada asılı olarak kalırlar vesolunumla geri atılırlar. Son zamanlara kadar mineral tozlarının nedenolduğu hastalıklar sadece mesleki hastalıklar olarak adlandırılmalarına karşın,günümüzde mineral tozlarının solunum, sindirim veya cilt yoluyla vücuda girdiğive vücudun çeşitli organlarında çeşitli hastalıklara yol açtıkları  bir çok araştırmada ortaya konmuştur. Bunlar arasında asbest ve eriyonit minerallerinin toz ve lifleri en çoketkilenilen tozlar olarak sayılabilir. Lifsel tozlar ile bazı mineral tozlarıakciğerlerde hastalık oluşturabilmesi yönüyle hem toza hem de kişiye ait bazıözellikler önemlidir. Tozlara ilişkin özellikler tozun boyutu, onu taşıyanatmosferik koşullar ve rüzgar hızları, uzaklık, dağılım alanı, lifselpotansiyel, ortamdaki yoğunluk, depolanma nitelikleridir (Şekil 1). Kişiye aitözellikler ise kişinin genetik yapısı, sigara alışkanlığı, diğer solunumsistemi rahatsızlıklarının varlığı vb. özellikleri söz konusudur. Akciğerlerdehastalık meydana gelmesi bakımından 0.5-5 mikron arasındaki lifsel özelliği olanve akciğerlerde depolanan tozlar önemlidir (Bilir ve Yıldız, 2005).

 

Toz tanımı

 

Toz,partikül büyüklüğü 100 mikrondan daha az olan havadaasılı parçacıkların genel adıdır. Çeşitli organik ve inorganik maddelerin çeşitli etkilere maruz kalarak çokküçük ve hafif parçacıklara bölünmesiyle oluşan ve havada asılı durabilen katıparçacıklar toz olarak kabul edilmekte olup, kökenler farklı olabilir. Canlıvarlığını olumsuz olarak doğrudan etkileyen tozlar arasında mineral kökenliolanlar önde anılırlar.

 

Tozların sınıflandırması

 

Tozlar kimyasal yapılarına göre iki temel gruba ayrılır. Birinci gruptademir, kömür, asbest, çimentovb. inorganik yapıda olan tozlar, diğer grupta ise pamuktozu, şeker kamışı tozu, mantar sporu, kümes hayvanı tüyü vb. organik yapıda olan tozlar yer alır (Bilir ve Yıldız,2005). Bu tozların bir bölümü akciğerlerde depolanır, bazıları da depolanmanınyanı sıra akciğerlerde fibrozise yol açar (fibrojenik toz). Bazıları ise fibrojenik özelliğe sahipdeğildir. Fibrojenik potansiyeli en yüksek olan toz silisyum dioksittir. Havadadurabilen tozlara örnek olarak da çimento, demir tozu, alüminyum tozları örnek olarak gösterilebilir. Daha çokorganik tozların arasında yer aldığı grup ise akciğerlerde depolanmaz, doğrudanfibrojenik etki de göstermez, ancak bir tür allerjik mekanizma aracılığı ilesolunum yollarında spazmatik neden olurlar. Tekrarlayan spazmodik ataklarsonucunda kronik bir akciğer hastalığı tablosu oluşabilir (Bilir ve Yıldız,2005). Tozlar biyolojik etkilerine göre aşağıdaki gibi sınıflanalabilir(Çizelge 1).


<< Kitap İçeriği Hakkında Daha Fazla Bilgi İçin Lüften Tıklayınız >>

Copyright © 2012.
Sitenin içeriğinde yer alan yazı ve resimlerin bütün hakları saklıdır. Yazı ve resimler izinsiz olarak kullanılamaz..
Siteyi en iyi İnternet Explorer 8.0 dışındaki tüm browserlarda düzgün görebilirsiniz.