Kitaplar;

kitaplar21.jpg

Kil ve toprakyeme alışkanlığı (jeofajia ve pika); besleyici değeri olmayan bir maddenin ya da bir gıdanın düzenli ve aşırımiktarda yenmesi ile karakterize bir davranış bozukluğudur (Lacey, 1990;Robinson ve diğerleri, 1990).

Pika;alışılmadık nesneleri yeme, pika pika ya da daha özgün biçimde jeofajia olarakbilinmektedir. 16. yüzyıldan bu yana yaygın olarak bilinen diğer pika formları;kömür, alçı, gübre, kül, kar ve buz yemeyi (pagofajia) içermektedir (Smith,2001).

 

Çocukluk yaş grubunda daha fazla olmak üzere, tüm toplumlarda kil ve toprak yeme alışkanlığı görülebilir (Arcasoy, 1994). Moderntoplumlarda rastlanmamakla birlikte, kil ve toprak yeme alışkanlığı gelenekseltopluluklar arasında yaygın olup, zehirlenme vakaları gibi tüm sağlık sorunlarıiçin bir tedavi olarak Aristoteles zamanından bu yana uygulanmaktadır. Toprakbir macun şeklinde yerden alınarak tüketilmekte, ya da termitarya gibi özelkaynak ya da geleneksel ot ve toprak karışımı bir madde de tercih edilmektedir(Smith, 2001). Bunlar çocuklar tarafından ve kadınlarda gebelik sırasındatedavi amacıyla alınabilmektedir.

 

Afrika’dakurutulmuş toprak, fasulyeleri ve yer fıstıklarını çürümeden koruyucu işlevigörürken, 20. yüzyılın başlarında toprak ve killer Avrupa’da un ve tereyağıyerine kullanılmıştır.

 

Kil ve toprak yeme isteği olan insanlarda, buisteğin, sıklıkla yağmurdan sonra olduğu bilinmektedir. AraştırmacılarınAfrika’da görüştükleri bir kadın “Biraz toprak tadana kadar ne uyuyabilir, nede iştah duyabilirsiniz” demiştir. Bir başkası özellikle yağmurdan sonra topraktüketme ivediliğini “Nereye gidersem gideyim, ister mutfağa, ister tuvalete,isterse dışarıya; toprak hoş kokuyor” şeklinde ifade etmiştir. Kenya’dajeofajia ile yenilen toprağın miktarının tipik olarak günde 20 gram olduğubilinmektedir. Bu, el ve ağız teması yoluyla dikkatsiz sindirimin bir sonucuolarak alınan miktarın (örneğin günde 50 miligram) yaklaşık 400 katındanfazladır (Smith, 2001’den Atabey, 2005a).

 

Türkiye’de deözellikle kırsal kesimde toprak ve kil yeme olayları yaygın olup, şehirlerde buamaçla kil satılmaktadır. Kili alan müşterilerin asıl amaçlarının kili yemek,saçlarını yıkamak ve  yaralarıniyileşmesinde kullanmak olduğu belirtilmiştir (E. Atabey, esnafla görüşme, 10Temmuz 2004; 1 Mayıs 2010). Kil ve toprak yeme alışkanlığı olan insanlartükettikleri malzemenin türüne göre tozlarından da olumsuzetkilenebilmektedirler. Örneğin; asbest tozlarının akciğer kanserine nedenolduğu bilinmektedir (Barış, 2003; Barış ve Atabey, 2009; Atabey, 2009a). Tüketilen kil ya da toprağın türüasbest ya da eriyonit minerali içeriyorsa bunların tozları akciğer kanserineneden olabilir. Ayrıca tüketilen malzeme içinde arsenik gibi toksik metallerinbulunması hastalık nedenidir (Atabey, 2009b).

 

Kil ve toprakyeme alışkanlığı (jeofajia) ülkemizde özellikle Orta Anadolu’nun kırsalkesimlerinde yaşayan çocuklar ve hamile kadınlarda oldukça yaygındır ve sağlıksorunu olacak düzeydedir. Kil ve toprak yeme alışkanlığı, gelişmenin çok hızlıolduğu çocukluk yaşlarında demir ve çinko eksikliğine neden olmaktadır. Bu ikiönemli yararlı elementin eksikliği ise organizmada çesitli organlarınfonksiyonunu hatta anatomik yapısını değiştirmektedir (Çavdar ve diğerleri,1983; Arcasoy, 2001).

 

Hayvanlararasındaki jeofajia vakaları, killerin ve toprak minerallerinin sindirilmesişeklinde olmaktadır (Smith, 2001). Bu durum, Orta Afrika’daki gorillerden GüneyAmerika’daki makav papağanlarına kadar değişen çeşitlilikteki hayvanlararasında yaygındır. Hayvanlar arasında jeofajia, tropikal yağmur ormanlarıarasında beslenmeye başlamadan önce nehir kenarlarındaki kilde oynaşan makavpapağan sürüsünün günlük gösteri malzemesi olmaktadır (Smith, 2001).

 

Kil ve topraktüketilmesinin sakıncaları, kirletilmiş/kirlenmiş topraklardan belirli orandabakteri, mantar ve diğer mikroorganizmaların toprakla birlikte alınmasıdır.Toprakla birlikte alınan parazitler insanlarda anemi gibi değişik hastalıkların nedeni olabilmektedir.

 

Diğer bir konuTürkiye’de oldukça yaygın olan pekmez toprağı kullanımıdır. Özellikle üzümyetiştirilen yörelerde sıkça pekmez toprağı kullanılmaktadır. Pekmez toprağıgenellikle kalsit bileşimli olup, diğer mineralleri de içermekte ve sağlıkbakımından risk taşımadığı bilinmektedir. Ancak asbestli olanların tozlarınınsolunması sağlık bakımından risklidir. Ayrıca ağır metal kirliliği, çöpatıkları vd. ile kirlenmiş pekmez toprağı kullanımı sağlığa zararlıolabilmektedir.

 

Kitapta 1. Bölümde kil tanımı, çeşitleri, 2. Bölümde toprağın oluşumu, 3.Bölümde insanlarda ve hayvanlarda kil ve toprak yeme alışkanlığı, 4. Bölümdetoprak organizmaları ve 5. Bölümde de pekmez toprağı anlatılmıştır.

 

Türkiye’de kilve toprak yeme alışkanlığı-toprak organizmaları ve pekmez toprağı adlı bu eser,daha çok jeoloji, çevre, ziraat, biyoloji, tıp, toksikoloji ve halksağlığı  disiplinleriniilgilendirmektedir. Bu ayrım gözetilerek jeoloji biliminin dışında kalan vekitapta kesinlikle yer alması gereken bilgiler değinilen ilgili kaynakeserlerden derlenmiş olup, şekil ve çizelgeler özenle seçilmiştir. Kitabın amacı, Türkiye’deki kil vetoprak yeme alışkanlığı-toprak organizmaları ve pekmez toprağının toplum sağlığı açısından, olasıetkisindeki  yörelerin dağılımlarınıortaya koymaktır. 


<< Kitap İçeriği Hakkında Daha Fazla Bilgi İçin Lüften Tıklayınız >>

Copyright © 2012.
Sitenin içeriğinde yer alan yazı ve resimlerin bütün hakları saklıdır. Yazı ve resimler izinsiz olarak kullanılamaz..
Siteyi en iyi İnternet Explorer 8.0 dışındaki tüm browserlarda düzgün görebilirsiniz.