Tıbbi Jeoloji Yazıları;

  GRANİT, MERMERİT, ÇİMSTONE, BELENCO MUTFAK TEZGAHLARI-GRANİT TEZGAHTA RADYOAKTİVİTE RİSKİ VAR MI?

 

 

DOĞAL VE İŞLENMİŞ MUTFAKTEZGAHLARI

(GRANİT, MERMERİT, ÇİMSTONE,BELENCO)

 

Dr. Eşref ATABEY

Tıbbi Jeoloji Uzmanı

 

A-DOĞAL TEZGAHLAR

           

Doğal tezgahlar, granit, granodiyorit, siyenit, gabro, serpantin, talk,mermer (kristalize kireçtaşı) gibi doğal kayaçlardan üretilen tezgahlardır.

 

a-GRANİT TEZGAHLAR: Çok  yüksek ısıya dayanıklıdır. Isıyı izole eder. Doğaldır. Sadece kesilir ve aşındırıcılar ilecilalanır. Çeşitli renkleri vardır. Uzun ömürlü ve dayanıklıdır. Cila işlemi periyodik olarak yapılmalıdır. Leke tutar ve çatlayabilir. Granit çeşitlerinin büyük bir bölümünün içerisinde siyah noktalar desenler  vardır. Karışık renklidir. Her granit tezgah olmaz. Sertliği, su emme oranları, darbeye dayanımı gibi teknik özellikleri farklıdır.

 

GRANİT NEDİR?

 

Granit,yerkürenin milyonlarca yıl süren jeolojik oluşum dönemlerinde oluşmuş doğal magmatik kayalarıdır.  Sert, kristal yapılı minerallerden meydana gelen taneli görünüşlüdür. Genellikle açık renkli olup %  potasyum feldispat ve % 30 kuvarstan meydana gelmiştir. Doğada dayk, silis ve batolitler halinde bulunabilir. Plüton içindeki taneler çoğunlukla gözle görülebilir büyüklüktedir. Esas mineralleri feldspatın ortoklas cinsi ile az miktar da plajioklas ve kuvarstır. Ayrıca mika, hornblend, piroksen ve ikinci grubagiren turmalin, apatit, zirkon, granat, manyetit gibi mineraller de bulunabilir. Granitlerin renkleri, genellikle açık olmakla birlikte,içindeki  feldispatların ve diğer minerallerin cins ve miktarına göre gri, pembe, turuncu olabilir. Gri, bej, pembe, koyu gri renklerde olabilir. Ferromagnezyum olmayanlar açık renklidirler. Granit kayası içinde görülen koyu renkli benekler biyotit mineralidir. Beyaz ve pembemsi  renkliolanlar; feldispat, camsı görünümlü olanlar ise kuvars mineralleridir. İnce taneli granitdaha ziyade tuz-biber karışımını andırır. Sert ve dayanıklı olduğundan yapıişlerinde kullanılır. Kolay yarılabildiğinden merdiven basamağı, moloz taşı,kaba yonu taşı, mutfak tezgahı, döşeme kaplamaları, kaldırım taşı, bordür taşıve mıcır imalinde kullanılır. İyi cila tutar. Yoğunlukları 2600–2800 kg/m3arasındadır. Basınç dayanımları 1600–2400 kg/cm2 ‘dir.

GRANİT TEZGAHLARDA RADYOAKTİVİTE RİSKİ VAR MI?

‘’11 ve 12 Haziran 2012tarihlerinde yazılı basında ve internet sitelerindeki haberlerde yapı malzemesiolarak kullanılan İTHAL GRANİTLERİN YÜKSEK MİKTARDA RADYOAKTİVİTE İÇERDİĞİ VEAKCİĞER KANSERİNE SEBEP OLDUĞUNA İLİŞKİN İFADELER YER ALMAKTADIR’’. Bu konuda Türkiye Atom EnerjisiKurumu’nun aşağıdaki basın açıklamasında gerekli bilgiler verilmiştir. Bu konuda Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nun aşağıdaki basın açıklamasında gerekli bilgiler verilmiştir.

 

13 Haziran 2012 TAEK Basın açıklaması (http://www.taek.gov.tr/basin-aciklamalari/98-2012/234-basin-aciklamasi-no-022012.html)

 

''Bütün yapı malzemelerinde değişik miktarlarda doğal radyonüklitler bulunmaktadır. Granit, magmanın yerkabuğu tabakaları arasında yavaş yavaş katılaşması sonucu oluşan magmatik birkayaçtır ve doğal olarak uranyum (238U), radyum (226Ra),toryum (232Th) ve potasyum (40K) radyonüklitlerini içerir. Bu radyonüklitlerin aktivite konsantrasyonları (kilogram başına aktivite, Bq/kg), bulunduğu bölgenin jeokimyasal yapısına ve jeolojik oluşumuna göre değişmektedir.

 

Yüksek oranda radyoaktivite içeren yapı malzemelerinin kullanılmasının sınırlandırılmasına ilişkin olarak hâlihazırda EN (European Norm) standardı mevcut değildir. Avrupa Komisyonu tarafından 1999 yılında yayımlanan raporda(EC 1999 Office European Commission Report on Radiological protectionprinciples concerning the natural radioactivity of building materials,Radiation protection 112, Directorate- General Environment, Nuclear Safety andCivil Protection, Luxembourg), yapı malzemelerinden kaynaklanan yıllık etkindoz, 1 mSv olarak sınırlandırılmış ve bu değerin üzerinde yıllık etkin dozasebep olabilecek miktarda radyoaktivite içeren yapı malzemelerinin, üye ülkelerde kullanımlarının kısıtlanması tavsiye edilmiştir. Ülkeler bu tavsiyeleri kendi ekonomik ve sosyal durumlarını göz önünde bulundurarak konuile ilgili düzenlemelerine yansıtmaktadır. Söz konusu Komisyon raporunda belirtilen ve 1 mSv yıllık etkin dozun altında tutabilmek amacıyla yer kabuğu kökenli yapı malzemelerinin kullanılmasının radyolojik açıdan değerlendirilmesinde radyolojik parametre olarak bir aktivite konsantrasyon indisi belirlenmiş olup, Kurumumuz tarafından yapılan analizlerin sonuçlarının değerlendirilmesinde de bu indiskullanılmaktadır.

 

Bu çerçevede, Türkiye’deki yapı malzemelerinin içerdiği radyoaktiviteye ilişkin olarak Türkiye’nin farklı jeolojik bölgelerinden temin edilen ve 33 farklı yapı malzemesini temsil eden toplam 1033 yapı malzemesi numunesinin 226Ra, 232Th ve 40K aktivite konsantrasyonları Kurumumuz tarafından ölçülmüştür.

 

Bu çalışma sonuçlarına ilişkin veriler değerlendirilerek 2008 yılında yayımlanan teknik raporda, granitörneklerinde ölçülen doğal radyonüklit aktivite konsantrasyonlarının ortalama değerlerinin yer kabuğu ortalamasından büyük olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, malzemenin kullanıldığı hacim ve yere bağlı olarak, aktivitekonsantrasyon indisi değerleri dikkate alındığında rapor kapsamında incelenen MERMER, GRANİT, TRAVERTEN VE MOZAİK KAPLAMA MALZEMELERİNİN DIŞ VE İÇ MEKÂNLARDA, KAPLAMA MALZEMESİ OLARAK KULLANILMASININ RADYOLOJİK AÇIDAN HERHANGİ BİR SAKINCASI OLMADIĞI SONUCUNA VARILMIŞTIR. Öte yandan, ithal edilen yer kabuğu kökenli yapı malzemelerine ilişkin düzenlemelere radyolojik değerlendirmenin de dâhil edilmesi durumunda Kurumumuz, ilgili kurum ve kuruluşlara her türlü teknik destek ve işbirliğine hazırdır.

 

Diğer taraftan, yapı malzemesi numunelerinin radyoaktivite analizleri Kurumumuzun İstanbul’daki Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi veya Ankara’daki Sarayköy Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi laboratuvarlarında yapılmakta olup irtibata geçmek için iletişim bilgilerine Kurumumuzun internet sayfasından ulaşılması mümkündür''

 

b-MERMER TEZGAHLAR: Su ve ısı geçirmez. Görünümü hoştur. Gözenekli bir yapıya sahiptir. Lekelenebilir ve çizilebilir. Bunu önlemek için cilalanmalıdır.

 

MERMER NEDİR?

 

Mermer,metomorfizma olayı sonucunda yüksek basınç ve ısı altında kireçtaşlarının yeniden kristalleşmesiyle meydana gelmiş metamorfik bir kayaçtır. Bileşimlerinin % 90-98'i CaCO3'ten (Kalsiyumkarbonat) oluşmaktadır. Düşük oranda MgCO3 (Magnezyum karbonat) içermektedir. CaCO3 kristallerinden oluşan mermerlerde esas mineral “Kalsit” tir. Aynı zamanda az miktarda silis, feldispat, demiroksit, mika, florit ve organik maddeler bulunabilir. Renkleri genellikle beyaz ve grimsidir. Fakat yabancı maddeler nedeniyle sarı, pembe, kırmızı, mavimtırak, esmerimsi ve siyah gibi renklerde de olabilirler. Mikroskop altında incelendiğinde, birbirine iyice kenetlenmiş çeşitli boyutta kalsit kristallerinden oluştuğu görülür.

 

Endüstriyel anlamda mermer; kesilip parlatılabilen her cins taş mermer olarak kabul edilmektedir. Taşın cinsi ve içeriği ne olursa olsun büyük ebatta blok elde edilebilme, kesilme ve cilalanma gibi özellikler göstermesi, o taşın mermer olarak kabul edilmesine yeterli gelmektedir. Bunlardan granit, diyabaz, lösitli siyenit, fanolit ve serpantinler gibi magmadan türeyen kayaçlar da bu suretle mermer tanımının içine girmektedir.

 

5 Haziran 2004 tarihli ve 25483 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Kanununda Mermer;‘ II. Grup madenler; Dekoratif taşlar, Traverten, Kalker, Dolomit, Kalsit, Granit, Siyenit, Andezit, Bazalt ve benzeri taşlar, içerisinde yer almaktadır.

 

B-İŞLENMİŞ TEZGAHLAR

 

İşlenmiş tezgahlar, mermer tozu, kuvars kumu gibi malzemelerin teknoloji kullanılarak üretilen tezgahlardır.

 

a-İŞLENMİŞ TAŞ TEZGAHLAR: İşlenmiş taş malzeme, kuvars kumu parçacıklarının bir araya gelmesiyle oluşturulur. Leke ve aside karşı dayanıklıdır. Bakımı kolaydır. Kuvars esaslı kompoze taşlardan çimstone ve  belenco gibi türleri ile mermerit tezgahlar vardır.

 ÇİMSTONE VE BELENCO  NEDİR?

Kuvars kumu esaslı  kompoze taşlardır. Doğal kuvars kumunun modern teknoloji kullanarak teknik özellikleri özel olan ve farklı yüzeyşekilleri elde edilen bir ürüne çevrilmesidir. Renk seçeneği granitteki kadarçok çeşitli ve zengin değildir. Isıya karşı granit kadar dirençli değildir. Çimstone, İtalyan Breton teknolojisiyle üretilen kuvars esaslı kompoze taştır. Çimstone malzemesi % 93’ü kuvars, % 7’si polyester reçine bağlayıcı ve pigmentlerden oluşur. İçerisinde doğal kuvars dışında azda olsa renklendirici, ayna, deniz kabuğu, polyester reçineler gibi yardımcı malzemeler kullanılır. İçeriğinin çoğu kuvarstır. Azda olsa polyester reçine bağlayıcı ve pigmentlerden oluşur. Sıkıştırılarak kullanıma uygun hale getirilir. Kuvars, kompoze taşlara sağlamlık ve dayanıklılık kazandırır.  Kompakt yapısı ile sıvı emmeyen çimstone ve belenco; bu özelliği sayesinde leke tutmaz. Asit ve bazlara karşı dayanımlıdır. Diğer doğaltaşların aksine yapısında kılcal çatlak bulunmaz. Sıvı emmez. Leke tutmaz. Zeytinyağı, şarap, sirke, limon  gibi asit içeren maddelere karşı dayanıklıdır. Belenco firması 2010 yılında Manisa'da kurulmuştur.

MERMERİT NEDİR?

Mermerit; mermer tozu ve polyester ile hazırlanan karışımın kalıplara dökülerek reaksiyon sonucu istenilen şekilde katılaşması ile oluşan cisimlere denir. Üzerine dökülen asit, yağ, yoğurt suyu, kola, çay, limon suyu ve asitli temizleyiciler gibi dış etkenlerden etkilenmez. Sıvıları emmez. Yüzeyinde gözeneksiz olduğundan leke oluşturmaz. Kir, bakteri ve mikrop oluşumuna izin vermez. Mermerit malzemesinin ana hammaddesi mermer tozu ve polyester olmasına rağmen, ayrıca içerisine eklenebilecek renk pastaları, ayırıcı ve jelkot gibi ek malzemelerle çeşitleri arttırılabilir. Cilalamaya gerek yoktur.  Rengi yıllar geçse de solmaz ve parlaklığını kaybetmez. Granit (grapol) ve mermer (onix) görünümünde de üretilebilir. Ürünlerde çatlama ve hava boşlukları olmaz.  Polyester bazlı üretim olduğu için, kasılmadan dolayı kırılma yapmaz. Esneme payı daha fazladır. Mermeritler 220°c ısıya kadar (direk temaslar hariç) dayanıklıdır. Ortalama 10 yıl gider.  Mermeritin en belirgin zayıf noktasından biri, keskin aletlerin çizebilirliğidir.  Yapmanız gereken direk üzerinde birşey kesilmemesidir.

 

b-SERT YÜZEY TEZGAHLAR: Renkve desen çeşitlidir. Tek parça olup, ek yeri yoktur. Lekelere karşı dayanıklı.Eğer bir parçası zarar görürse o parçaya ek yapılıp zarar gören kısımlar düzeltilebilir.Yüzeye zarar verebilecek sıcak tencere ve lekelere karşı zayıftır.

 

c-SERAMİK FAYANS TEZGAHLAR: Temizlemesi kolaydır. Renk, doku ve tasarım seçenekleri geniştir.Tezgah tek parça değildir, fayanslar kolay çizilebilir yada çatlayabilir. Dolgu kısımları zamanla lekeli görünür.

 

d-LAMİNAT TEZGAHLAR: Plastik kaplama sentetik malzemeden üretilen lamine tezgahlar çeşitli renklerde olabilir. Çatlak ve soyulma durumunda tamir edilmeleri imkansızdır. Sıcağa dayanıklı değildir. Çok ıslanmaması gerekir.

 

e-PASLANMAZ ÇELİK TEZGAHLAR: Sıcağa oldukça dayanıklıdır ve temizlenmesi kolaydır. Bazı yerleri içeri çökebilir. Üzerinde kesme yapılmamalıdır.

 

f-AHŞAP VE DOĞRAMATEZGAHLAR: Temizlemesi kolay ve pürüzsüzdür. Zımparalanabilir ve cilalanabilir. Zamanla su ve lekelerden zarar görebilir. Isıya dayanıklı değildir

 

g-BETON TEZGAHLAR: Isı ve çizilmeye karşı dayanıklıdır. Renklendirilebilir. Çatlama yapabilir, ancak artık bunu da engelleyebiliyor. Endüstriyelbir görüntü verebilir

 

Kaynaklar

EşrefAtabey. 2013. Türkiye’de doğal radyasyon kaynakları ve tıbbi jeolojik etkileri. MTA Yerbilimleri ve Kültür Serisi-10. Ankara

Fiziksel jeoloji. Yeryuvarı’nın araştırılması. 2004. (Eds: J.S. Monroe ve R. Ricander).TMMOB JMO Çeviri serisi no: 1, Ankara.

http://www.taek.gov.tr/basin-aciklamalari/98-2012/234-basin-aciklamasi-no-022012.html

https://tr.wikipedia.org/wiki/Granit

https://tr.wikipedia.org/wiki/Mermer

http://www.cimstone.com.tr/TR/25/Cimstone-Nedir?.htm

http://www.kurtgranit.com/kategoriler-belenco-3

http://www.mermerit.com.tr/mermerit.php?sayfa_id=650&kategori_id=650&lng=1

YükselAtakan. 2014. Radyasyon ve sağlığımız. Nobel Kitabevi. Ankara.

 

                   

Copyright © 2012.
Sitenin içeriğinde yer alan yazı ve resimlerin bütün hakları saklıdır. Yazı ve resimler izinsiz olarak kullanılamaz..
Siteyi en iyi İnternet Explorer 8.0 dışındaki tüm browserlarda düzgün görebilirsiniz.