Tıbbi Jeoloji Yazıları;

  Geyikli ve Küçükkuyu Doğal Radyasyon Kaynakları

DOĞAL RADYASYON KAYNAKLARI: ÇANAKKALE İLİ AYVACIK-KÜÇÜKKUYU ARASI VE GEYİKLİ  ÇEVRESİ

 

Dr. Eşref ATABEY

 

 

A-AYVACIK-KÜÇÜKKUYU ARASI DOĞAL RADYASYON KAYNAKLARI

 

Çanakkale ili Ayvacık ilçesine bağlı Ahmetçe, Arıklı, Nusratlı, Kayalar, Kozlu, Büyükhusun, Koyunevi, Bademli, Behram, Yeşilyurt köyleri çoğunlukla volkanik kökenli kayalar üzerinde kurulmuşlardır. Bu kayalar sarımsı, kahverenginde  andezit, andezitik tüf, dasit, riyolit, tüf ve tüfit karakterli olup, tüfler içinde fosfat nodülleri bulunmaktadır.

        

Yörede Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından 1959 yılından bu yana uranyum aramaları için 43, fosfat aramaları içinde 13 sondaj yapılmıştır. Yukarıda sayılan köyler çevresinde, Muharrem T., Gavurun T., Feyzullah T.ve Örencik Mevkiinde farklı noktalarda olmak üzere  andezit ve andezitik tüflerde 150-200s-1, dasit ve riyolit kayalarında 200-250 s-1, altere zonlarda 2000 s-1 ve volkanik tüflerde 150-200 s-1  doğal radyasyon değerleri ölçülmüştür. Bazı sondaj verilerine göre Muharrem tepedeki ezik zonda 550-1500 s-1, Hayat tepenin 250 m batısındaki kumtaşı ve silttaşı düzeylerinde doğal radyasyon 1000-1500 s-1 arasında ölçülmüştür.


MTA tarafından yürütülen Tıbbi Jeoloji Projesi kapsamında Ağustos 2007 yılında yapılan araştırma ile kayaçlarda ve köy merkezlerinde yapılan radyasyon ölçümlerinde farklı değerler bulunmuştur.

 

Nusratlı köyü kuzeydoğusu Kestaneçukuru mevkiindeki taş ocağındaki sarı, kahverengi, masif volkanik tüfte: 0,59-0,68µSv/h, tüf kayası içindeki fosfat nodülünde: 0,57µSv/h, yerden 50-70 cm yükseklikte: 0,39-0,49µSv/h, Yeşilyurt köyünde duvar taşındaki nodülde: 0,60µSv/h, sokak arasında havada: 0,46µSv/h, Arıklı köyünün kuzeyi 1km. uzaklıktaki kayada: 0,77µSv/h, havada: 0,46µSv/h, Ahmetçe köyü duvar taşında: 0.41µSv/h, Hüseyinfakı köyünde duvar taşında: 0.30 µSv/h radyasyon ölçülmüştür.

 

Yörede bulunan tüfler içinde fosfat yumruları yer almaktadır. Fosfat aramalarına yönelik  yapılan sondajlarda, fosfat cevherleşmesine rastlanmış, cevher mineralinin florapatit ve hidroksilapatit olduğu ve fosfat cevherleşmesinin uranyumla birlikte bulunduğu anlaşılmıştır. Gavurun Tepe ve Muharrem Tepedeki fosfatlı zondan alınan örneklerin kimyasal analizleri sonucunda kurutulan malzemede; >600ppm arsenik (realgar ve orpiment), 282ppm antimon, 113ppm molibden, 210ppm çinko ve 1.9ppm gümüş saptanmıştır.

        

 

B-GEYİKLİ YÖRESİ DOĞAL RADYASYON KAYNAKLARI

 

Geyikli sahili, gerek uzunluk ve gerekse kara içlerine doğru yayılımı geniş olan bir alüvyon alandır. Alüvyon ovası ve plaj malzemesi Kestanbol Granitoidini ve metamorfik kayaçları oluşturan malzemenin milyonlarca, binlerce yıl jeolojik zamanda ayrışıp, taşınarak gerek sahilden kara içlerine doğru ve gerekse sahilde depolanmasıyla şekillenmiştir. Taşınan malzemeyi söz konusu kayaçlara ait sarı ve siyah renkli kumlar oluşturur.

 

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen Tıbbi Jeoloji Projesi kapsamında 2007 yılı Ağustos ayında yapılan araştırma sonucunda, farklı zamanlarda yapılan radyoaktivite ölçümlerinde sarı ve siyah kumlarda farklı radyasyon değerleri ölçülmüştür.

 

Hantepe plajı siyah kumunda alet temasında aletle yaptığımız doz hızı ölçüm sonuçları her biri µSv/h olarak kum yüzeyinde: 12,00-13,5 µSv/h, yerden 5 cm’de: 10,30 µSv/h, 50 cm’de: 10,30 µSv/h, 70 cm’de: 3,91-4,20 µSv/h, sarı kum yüzeyinde ise: 10.06-12.20 µSv/h radyasyon ölçülmüştür. 10 metrelik genişliğinde siyah, magnetitli kumda radyasyon: 8,15-9,64 µSv/h.

 

Geyikli sahilinde MTA tarafından magnetit aramaları amacıyla bir dizi sondaj yapılmıştır. MTA’nın 1968-69 yaptığı araştırmalar ile (Rapor. Gani Uncugil) kıyı kumlarından 75 adet örnek alınmıştır. 50-75 cm derinliğinde oluklardan zirkon ve titanit yoğun olan yerlerde her zaman bol magnetit kumuna rastlanmıştır. Konsantrasyonun yüksek olduğu yerlerde %3 zirkon, % 5 civarında titanit elde edilmiştir.

Ezine ilçesi Aladağ köyü çevresinde bulunan granitoyidik kayaçlar radyasyonlu kumların kaynak kayacını teşkil etmektedir. 1973 yılında Muzaffer Andaç (MTA), 2005 yılında Yüksel Örgün vd., 2004 ve 2006 yılında sabah Yılmaz Şahin vd. tarafından yörede yapılan araştırmalarda söz konusu kaynak kayacın, metamorfikleri kesen Kestanbol plütonuna ait olduğu ve kuvars monzonit ve monzogranitten oluştuğu, aplit ve pegmatit damarlarınca kesildiği ve plütonu oluşturan kayaçların mineralojik olarak kuvars, alkali feldispat, plajiyoklas, biyotiti hornblendden oluştuğu ve aksesuar olarak zirkon, torit, allanit, uranotoriyonit, apatit ve sfen içerdiği belirtilmektedir.

 

İnceleme sonucunda Kestanbol plütonunun toryum ve toryum 232 bakımından zengin olduğu belirlenmiş, uranyum 238 aktivite derişim (konsantrasyon) aralığı 90,7-360,6 (ortalama 174,78), toryum 232 aktivite derişim aralığı 110,2-340,8 (ortalama 204,69), potasyum 40 aktivite derişim aralığı 671,1-1572,3 (ortalama 1171,95) Bekerel/kilogram ölçülmüştür.

 

Sonuç ve öneriler

 

Ayvacık çevresindeki doğal radyasyon kaynakları Küçükkuyu ile  Ayvacık arasında yüzeyleyen sarı, bej, kahverenkli volkanik tüf kayaları içinde bulunan fosfat nodüllerinden kaynaklanmaktadır. Bu tüfler aynı zamanda arsenik, antimon, molibden, çinko ve gümüş içermektedir. Bu yöredeki tüflerde ortalama 0.55 µSv/h radyasyon ölçülmüştür.

 

Geyikli sahili Hantepe plajı çevresindeki radyasyon kaynağı karadan taşınarak sahilde depolanan siyah, magnetit, ilmenit  içeren kumlardan kaynaklanmaktadır. Aladağ köyü altere siyah siyenit kayasında ölçülen radyasyon doz hızları µSv/h olarak: 1,11-1,36, pegmatit damarında: 0,65-0,85, granit zonunda: 0,93-1,40’dır. Sahildeki kumlar karanın içlerine doğru yayılmakta ve km2’lerce alüvyon alanı oluşturmaktadır. Sedimantolojik olarak bu kumlar milyonlarca-binlerce yıldan bu yana granitik kayaların ayrışması, erozyonla kıyıya taşınması ve dalgalarla işlenmesi suretiyle oluşmuş ve oluşumu devam etmektedir.

 

Çanakkale ili Ayvacık ilçesi ile Küçükkuyu arasındaki kayalarda, suda, toprakta ve havada alfa ve gama radyoaktivite değerleri yeniden ölçülüp, örnekleme yapılarak ve sonuçlara göre risk haritası çıkarılmalıdır. Sadece radyoaktivite değil ağır metal kapsamı halk sağlığı yönünden (ör: arsenik gibi) değerlendirilmelidir.

 

Geyikli çevresindeki radyoaktif mineraller içeren garanitoyitler üzerinde, sedimanter ve metamorfik kayalarda, geniş bir alan kaplayan alüvyon kumlarında, plaj kumlarında radyoaktivite ölçümleri yapılmalı. Bu işlem suda, havada ve toprakta da uygulanmalıdır. Örnekleme ve yapılacak analiz sonuçlarına  halk sağlığı yönünden bir risk haritası ortaya konulmalıdır.

 

Halk sağlığı yönünden değerlendirme göz önüne alındığında, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanlığı ile Sağlık Bakanlığı bu konuda ortak çalışmalar yapmalıdır.

                   

Copyright © 2012.
Sitenin içeriğinde yer alan yazı ve resimlerin bütün hakları saklıdır. Yazı ve resimler izinsiz olarak kullanılamaz..
Siteyi en iyi İnternet Explorer 8.0 dışındaki tüm browserlarda düzgün görebilirsiniz.